Rynek opieki rośnie w obliczu starzejącej się Europy. Nowa przyszłość sektora właśnie się zaczyna

Rynek opieki rośnie w obliczu starzejącej się Europy. Nowa przyszłość sektora właśnie się zaczyna

Europa stoi wobec jednej z największych transformacji społecznych XXI wieku. Tempo starzenia się populacji w krajach Unii Europejskiej jest bezprecedensowe — do 2050 roku osoby powyżej 65. roku życia będą stanowić jedną czwartą mieszkańców UE, a liczba osób 80+ wzrośnie o kilka milionów. Polska jest jednym z krajów, gdzie proces ten przebiega najszybciej: liczba seniorów podwoi się, populacja w wieku produkcyjnym spadnie, a zapotrzebowanie na długoterminową opiekę będzie gwałtownie rosło.  

W tym demograficznym krajobrazie sektor opieki — często niedoceniany i w dużej mierze oparty na pracy nieformalnej — zaczyna być postrzegany jako strategiczny element gospodarki. I to nie przez społeczników, ale przez ekonomistów, regulatorów i inwestorów. Ten nowy ton szczególnie wybrzmiał podczas konferencji „Who Cares for the Carers?” w Parlamencie Europejskim w Brukseli, gdzie przedstawiono dane, trendy i rozwiązania, które będą kształtować przyszłość tego rynku.

Profesjonalizacja — największa zmiana w historii sektora

W Europie pracuje dziś około 3,2 mln opiekunek i opiekunów długoterminowych. To praca wymagająca wysokich kompetencji i odpowiedzialności, lecz w wielu krajach wciąż słabo uregulowana i nisko wyceniana. UE zapowiada uporządkowanie tego obszaru: wprowadzenie standardów kwalifikacji, certyfikacji, systemów szkoleniowych, a także zwiększenie roli dialogu społecznego.

Sekcja Agencji Opieki, reprezentująca firmy świadczące usługi opieki w Polsce i za granicą, ocenia obecną sytuację i plany UE następująco: „Dla firm oznacza to oczywiście wyższe koszty, ale też nowe możliwości rozwoju. Przewagę będą zdobywać organizacje, które potrafią budować kompetencje swoich pracowników, zapewniając im bezpieczeństwo pracy i jasne ścieżki rozwoju. Profesjonalizacja przestaje być wartością dodaną — staje się rynkowym oczekiwaniem” .

Szarą strefę da się ograniczyć — Europa ma na to sprawdzone sposoby

Praca nierejestrowana w sektorze opieki to jeden z największych i najbardziej uporczywych problemów rynku. Z perspektywy praktyka wcale mnie to nie dziwi. Prowadząc firmę w tym sektorze (www.medira.pl), niemal codziennie spotykamy się z historiami klientów o ich wcześniejszych doświadczeniach z zatrudnianiem opiekunów „na czarno”, zanim zdecydowali się na współpracę z profesjonalnym podmiotem świadczącym usługi opieki domowej. Nie zaskakują nas już także telefony od opiekunów, którzy otwarcie deklarują, że wolą pracować poza systemem i nie są zainteresowani legalnym zatrudnieniem.

Dane zaprezentowane na konferencji uwidoczniły wszystkim obecnym skalę tego problemu w Europie— okazuje się,  że sytuacja w Polsce wcale nie odbiega tak bardzo od tej w wielu innych krajach UE. W Portugalii czy Włoszech statystyki są równie niepokojące. Szacunki mówią o 6,8 mln osób pracujących „na czarno” w całej Europie, z czego ponad 2 mln w usługach opiekuńczych. Warto podkreślić, że nie zawsze wynika to ze złej woli. Często jest to konsekwencja niedostępności usług, wysokich kosztów, niejasnych przepisów i barier systemowych, które wypychają znaczną część rynku do szarej strefy.

Europejskie państwa od lat testują różne modele ograniczania szarej strefy, z których część okazuje się bardzo skuteczna:

• Szwecja — ulgi podatkowe RUT

Państwo refunduje 50% kosztów usług domowych i opiekuńczych, co sprawia, że legalne usługi są realnie tańsze i bardziej dostępne.

• Belgia — vouchery usługowe

Klient płaci niewielką kwotę, resztę dopłaca państwo. Prosty system pozwolił na stworzenie dziesiątek tysięcy legalnych miejsc pracy.

• Francja — system CESU

Elektroniczne czeki połączone z ulgami podatkowymi umożliwiają legalne, łatwe do rozliczenia zatrudnienie w domu.

Wszystkie te modele łączy jedno: zachęcają do legalności zamiast jedynie karać za jej brak. Z tego powodu mogą stanowić realną inspirację dla Polski — pod warunkiem zapewnienia odpowiedniego finansowania i jasnych zasad.

Migracje i technologia — dwa filary przyszłego rynku

Znaczną część pracowników opieki w Europie stanowią osoby migrujące, zwłaszcza w usługach domowych. UE analizuje dziś możliwości uproszczenia procedur migracyjnych, lepszego uznawania kwalifikacji i zapewnienia pracownikom większej ochrony. To może złagodzić narastające braki kadrowe, choć nie rozwiąże ich całkowicie — przyszły system będzie musiał opierać się na wielu źródłach podaży pracy.

Drugim filarem rozwoju branży jest technologia. Teleopieka, systemy monitorujące bezpieczeństwo, platformy planowania usług czy narzędzia oparte na danych nie zastąpią człowieka, ale mogą znacząco zwiększyć efektywność organizacji oraz bezpieczeństwo podopiecznych. Technologia nie jest już dodatkiem, ale koniecznością w zarządzaniu rosnącą, złożoną infrastrukturą opiekuńczą.

Na tym tle interesującym projektem jest platforma CARE4CARE — narzędzie informacyjne, które porządkuje przepisy, prawa pracownicze i standardy zatrudnienia w opiece. To pierwszy krok w stronę zwiększenia transparentności rynku, choć jego skuteczność będzie zależeć od tego, czy zostanie upowszechniony i aktualizowany.

Nowy krajobraz biznesowy — szanse i ryzyka

Przyszłość sektora opieki będzie determinowana przez równowagę między rosnącym popytem, presją regulacyjną a koniecznością zwiększania jakości usług. To rynek pełen sprzecznych impulsów: z jednej strony dynamiczne zapotrzebowanie, z drugiej — rosnące koszty pracy i brak rąk do pracy.

Firmy będą musiały zmierzyć się z:

• wyższymi kosztami płacowymi,
• koniecznością inwestycji w szkolenia,
• coraz wyższymi standardami BHP i jakości opieki,
• rosnącą konkurencją ze strony legalnego rynku, jeśli szara strefa zacznie się kurczyć.

Jednocześnie otwierają się nowe możliwości:

• rosnący popyt ze strony starzejącej się populacji,
• możliwość profesjonalizacji i budowania silnej marki,
• szanse na ekspansję dzięki technologiom,
• rozwój modelu usług domowych wspieranych przez państwo.

Sektor opieki – rynek, którego Europa nie może już ignorować

Konferencja „Who Cares for the Carers?” potwierdziła fakt,  że sektor opieki w Europie znajduje się w momencie przełomowym. Demografia, polityka publiczna i zmiany społeczne nadają mu zupełnie nowy status: z obszaru „miękkiego”, mało sformalizowanego, przekształca się w kluczowy segment gospodarki usługowej.

To rynek pełen wyzwań, ale również ogromnego potencjału — szczególnie dla firm, które potrafią inwestować w kompetencje, jakość i technologie. Przyszłość opieki w UE nie jest jeszcze przesądzona, ale jedno jest pewne: będzie wymagać większej odpowiedzialności, większej transparentności i większej profesjonalizacji.

To dobry moment, aby firmy działające w tej branży zadały sobie pytanie, jaką rolę chcą odgrywać w tej nowej rzeczywistości — i jak przygotować się na zmiany, które nadchodzą jeszcze szybciej, niż wielu przewiduje.